Hát ru con: những bài ru dân gian ba miền mẹ dễ thuộc

Làm mẹ mà không biết hát ru con thì chắc bị quở chết, mà ngày nay có được mấy mẹ thuộc mấy bài hát ru! Câu này mình viết từ hồi gom bài lần đầu, giờ đọc lại vẫn thấy đúng y như vậy ^^

Lời ru của mẹ, của bà thường là mấy câu ca dao nghe từ nhỏ: con cò đi ăn đêm, thằng Bờm có cái quạt mo, công cha như núi Thái Sơn. Nghe thì quen, nhưng tới lúc bế con trên tay thì nhớ được câu đầu, quên câu sau. Nên mình gom lại đây những bài hát ru con dân gian ba miền, sửa lại chính tả cho đúng, để các mẹ chọn vài bài mình thích mà học thuộc.

Bài này mình gom từ năm 2015. Tháng 10/2026 mình sửa lại lỗi chính tả, gộp các bài bị trùng và bỏ những bài không hợp để ru hoặc có thể là lời của tác giả khác, nên bài không còn đủ con số 60 như tiêu đề cũ.

Hát ru con bằng chuyện con cò, thằng Bờm, cái Bống

Nhóm này vui, có chuyện, có nhân vật, bé lớn một chút nghe là nhớ. Phần lớn là ru à ơi kiểu miền Bắc.

1.
À ơi
Con cò mày đi ăn đêm
Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao
À ơi
Ông ơi, ông vớt tôi nao
Tôi có lòng nào ông hãy xáo măng
À ơi
Có xáo thì xáo nước trong
Đừng xáo nước đục đau lòng cò con

2. Cái cò đi đón cơn mưa (hai cách hát khác nhau)
Cái cò đi đón cơn mưa
Tối tăm mù mịt ai đưa cò về
Cò về thăm quán cùng quê
Thăm cha thăm mẹ cò về thăm anh.

Cái cò đi đón cơn mưa
Tối tăm mù mịt ai đưa cò về
Cò về đến gốc cây đề
Thằng Tây nó bắn cò què một chân
Sớm mai đi chợ Đồng Xuân
Chú lính mới hỏi sao chân cò què
Cò rằng cò đậu ngọn tre
Thằng Tây nó bắn mới què một (á à) chân

3.
Cái cò, cái vạc, cái nông
Sao mày giẫm lúa nhà ông hỡi cò
Không không, tôi đứng trên bờ
Mẹ con cái diệc đổ thừa cho tôi
À ơi…

4.
Cái cò là cái cò kỳ
Ăn cơm nhà dì, uống nước (á) nhà cô
Đêm về nó ngáy o o
Chồng yêu chồng bảo ngáy cho vui nhà
Đi chợ thì hay ăn quà
Chồng yêu chồng bảo về nhà đỡ (à) cơm
Cái cò là cái cò ca
Bắt về làm thịt lấy ra ba phần
Miếng lạc thời để phần chồng
Miếng xương mẹ gặm, miếng lòng phần con

5.
Con cò, cò bay lả, lả, bay la
Bay từ, từ cửa phủ
Bay ra, ra cánh đồng
Tình tính tang, là tang tính tình
Duyên tình rằng, ấy duyên tình ơi
Rằng có nhớ, nhớ hay chăng?
Rằng có biết, biết hay chăng?

6.
Thằng Bờm có cái quạt mo
Phú ông xin đổi ba bò chín trâu
Bờm rằng, Bờm chẳng lấy trâu
Phú ông xin đổi ao sâu cá mè
Bờm rằng, Bờm chẳng lấy mè
Phú ông xin đổi một bè gỗ lim
Bờm rằng, Bờm chẳng lấy lim
Phú ông xin đổi đôi chim đồi mồi
Bờm rằng, Bờm chẳng lấy mồi
Phú ông xin đổi nắm xôi, Bờm cười

7.
Chú Cuội ngồi gốc cây đa
Để trâu ăn lúa gọi cha ời ời
Cha còn cắt cỏ trên trời
Mẹ còn cưỡi ngựa đi mời quan viên

8.
Con kiến mà leo cành đa
Leo phải cành cộc leo ra leo vào
Con kiến mà leo cành đào
Leo phải cành cộc leo vào leo ra

9.
Cái Bống là cái bống bang
Mẹ Bống yêu Bống, Bống càng làm thơ
Mẹ Bống yêu Bống bao giờ
Để cho cái Bống làm thơ cả ngày
Cái Bống là cái bống bình
Thổi cơm gánh nước một mình Bống ơi
Khách vào khách hãy ngồi chơi
Để tôi đi chợ mua vôi ăn trầu
Hàng trầu đã hết từ lâu
Hàng vôi còn đợi, bắc cầu mới sang

10.
Bồng bồng cõng chồng đi chơi
Đi đến chỗ lội đánh rơi mất chồng
Ông ơi cho tôi mượn cái gàu sòng
Để tôi tát nước vớt chồng tôi lên

11.
Con tôi buồn ngủ buồn nghê
Buồn ăn cơm nếp cháo kê thịt gà
Nhà còn có một quả cà
Làm sao đủ miếng cơm và cho con
Con tôi khóc héo khóc hon
Khóc đòi quả thị méo trôn đầu mùa
Con thèm phẩm oản trên chùa
Thèm quả chuối ngự tiến vua của làng
Con thèm gạo cốm Làng Ngang
Con thèm ăn quả dưa gang Làng Quài
Con thèm cá mát canh khoai
Con thèm xơ mít, thèm tai quả hồng
Con thèm đuôi cá vây bông
Thèm râu tôm rảo, thèm lòng bí đao

12.
À ơi…
Em tôi buồn ngủ, buồn nghê
Buồn ăn cơm nếp, cháo kê, thịt gà
Buồn ăn bánh đúc, bánh đa
Củ từ, khoai nướng cùng là cháo kê
À ơi…
Em tôi buồn ngủ, buồn nghê
Con tằm đã chín, con dê đã mùi
Con tằm đã chín thì để lại nuôi
Con dê đã mùi thì để em ăn.

13.
Đố ai ngồi võng không đưa
Ru con không hát, đò đưa không trèo
Đố ai đốt cháy ao bèo
Để anh gánh đá Đông Triều về ngâm
Bao giờ cho đá nảy mầm
Sung kia nảy nụ cho hành ra hoa
Bao giờ trạch đẻ ngọn đa
Sáo đẻ dưới nước thì ta lấy mình
Bao giờ dâu biếc dựng đình
Lim kia làm kén thì mình lấy ta
À á à ơi, à á à ơi…

Ru con nhớ công cha nghĩa mẹ

Mấy bài này giai điệu chậm, lời nặng tình. Con còn nhỏ chưa hiểu hết đâu, nhưng mẹ hát thì mẹ hiểu, nhiều khi cũng là hát cho chính mình nghe.

14.
Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra
Con ơi muốn nên thân người
Lắng tai nghe lấy những lời mẹ cha
Một lòng thờ mẹ kính cha
Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con

Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước ở ngoài biển Đông
Núi cao biển rộng mênh mông
Cù lao chín chữ, cù lao chín chữ ghi lòng con ơi

15.
Công cha, đức mẹ cao dày
Cưu mang trứng nước những ngày ngây thơ
Nuôi con khó nhọc đến giờ
Trưởng thành con phải, con phải biết thờ (chứ) hai thân

16.
Cây khô chưa dễ mọc chồi
Bác mẹ chưa dễ ở đời với ta
Non sông bao tuổi mà già
Bởi vì sương tuyết, bởi vì sương tuyết hóa ra bạc đầu

17.
Ngậm đắng nuốt cay thương thay lòng mẹ
Bên ướt mẹ nằm, bên ráo (chứ) con lăn
Con ăn con ngủ thì mẹ đỡ băn khoăn
Khi con trở trời hơi gió, mẹ chẳng an tâm chút nào

18.
Non nào cao (chứ) bằng non Sơn Thái
Nghĩa nào nặng bằng nghĩa cha con
Ví dù cách trở nước non
Ví dù cách mặt, (chứ) lòng mẹ vẫn còn thương mà nhớ thương

19.
Khôn ngoan nhờ ấm cha ông
Làm nên phải nhớ tổ tông ông bà
(Chứ) đạo làm con chớ hững hờ
Phải đem hiếu kính, phải đem hiếu kính mà thờ từ nghiêm

20.
Ăn chi ngon bằng cơm với cá
Ai thương bằng tình mẹ thương con
Bao giờ cá lý hóa long
Đền ơn cha mẹ, đền ơn cha mẹ ẵm bồng (chứ) ngày xưa

21.
Làm trai đứng ở trên đời
Sao cho xứng đáng, sao cho xứng đáng giống nòi nhà ta
Ghé vai gánh vác sơn hà
Sao cho tỏ mặt, sao cho tỏ mặt mới là trượng phu.

22.
Còn cha gót đỏ như son
Đến khi cha mất gót con đen sì

23.
Còn cha còn mẹ thì thơm
Không cha không mẹ như đờn đứt dây
Đờn đứt dây còn xoay còn nối
Con mất cha mẹ rồi con phải mồ côi.

Hát ru miền Trung: chợ Dinh, Vĩnh Điện, quê mạ

Nhóm này có tên đất, tên chợ, nghe là biết giọng Huế, giọng Quảng. Mẹ nào quê miền Trung chắc thuộc sẵn vài câu.

24.
Ru em cho thét cho muồi
Để mẹ đi chợ mua vôi ăn trầu
Mua vôi Chợ Quán, Chợ Cầu
Mua cau Nam Phổ, mua trầu Chợ Dinh
Chợ Dinh bán áo con trai
Triều Sơn bán nón, Mậu Tài bán kim

25.
À ơi…
Mạ ơi đừng gả con xa
Chim kêu vượn hú biết nhà mạ đâu
À ơi…
Chiều chiều ra đứng ngõ sau
Ngó về quê mẹ ruột đau chín chiều

26.
Ai về nhắn với bạn nguồn
Mít non gởi xuống, cá chuồn gởi lên
Chuột kêu chút chít trong rương
Anh đi cho khéo kẻo đụng giường mẹ la
Khi xa thì chỗ ngõ cũng xa
Khi gần Vĩnh Điện, khi gần Vĩnh Điện, La Qua cũng gần

Ầu ơ ví dầu: hát ru Nam Bộ

Ru Nam Bộ mở bằng tiếng “ầu ơ” kéo dài, nghe là thấy sông nước, cầu tre. Mình sống ở Sài Gòn nên nhóm này nghe gần gũi nhất.

27.
Gió mùa thu mẹ ru con ngủ
Năm canh chầy thức đủ vừa năm

28.
Ầu ơ…
Em tôi khát sữa bú tay
Ai cho bú thép ngày rày mang ơn
Ầu ơ…
Mẹ ơi đừng đánh con đau
Để con bắt cá hái rau mẹ dùng.
Ầu ơ…
Má ơi đừng đánh con đau
Để con hát bội làm đào má coi.
Ầu ơ…
Mẹ ơi chớ đánh con hoài
Để con bắt ốc hái xoài mẹ ăn.
Ầu ơ…
Ví dầu cá bống đánh đu
Tôm càng hát bội, cá thu cầm chầu.
Ầu ơ…
Ví dầu ví dẩu ví dâu
Ví qua ví lại ví trâu vô chuồng.
Ầu ơ…
Ví dầu cầu ván đóng đinh
Cầu tre lắc lẻo gập ghềnh khó đi
Ầu ơ…
Khó đi mẹ dắt con đi
Con đi trường học, mẹ đi trường đời.

29.
Ầu ơ… Nhạn về biển Bắc nhạn ôi
Bao thuở nhạn hồi kẻo én đợi trông.
Ầu ơ… Ví dầu tình bậu muốn thôi
Bậu gieo tiếng dữ cho rồi bậu ra.

30.
Ví dầu cầu ván đóng đinh
Cầu tre lắc lẻo gập ghềnh khó đi
Khó đi mượn chén ăn cơm
Mượn ly uống rượu, mượn đờn kéo chơi
Kéo chơi ba tiếng đờn cò
Đứt dây đứt nhợ quên hò sự sang
Ví dầu thiếp chẳng yêu chàng
Xin đưa thiếp xuống đò ngang thiếp về

31.
Đèn Sài Gòn ngọn xanh ngọn đỏ
Đèn Mỹ Tho ngọn tỏ ngọn lu
Anh về anh học chữ nhu
Ba thu em cũng đợi, ngàn năm em cũng chờ…

32.
Ví dầu ví dẩu ví dâu
Ví qua ví lại ví trâu vô rừng
Vô rừng bứt một sợi mây
Đem về thắt võng cho nàng đi buôn
Đi buôn không lỗ thì lời
Mua ba lạng thịt để dành cho em ăn…

Những câu ru tình duyên ngày xưa

Lời ru ngày xưa không chỉ để dỗ con, mà còn là chỗ người mẹ gửi nỗi nhớ, nỗi thương. Mấy câu dưới đây vậy đó, con chưa hiểu, mẹ hát cho đỡ buồn tay.

33.
Nhớ ai, em những khóc thầm
Hai hàng nước mắt đầm đầm như mưa
Nhớ ai ra ngẩn vào ngơ
Nhớ ai, ai nhớ bây giờ nhớ ai.

34.
Chàng ơi xin chớ lo phiền
Tóc xe trăm ngọn em liền gỡ xong
Rối tơ em gỡ còn suôn
Rối đầu có lược, rối lòng có em

35.
Yêu nhau chả lấy được nhau
Con lợn bỏ đói, buồng cau bỏ già
Bao giờ sum họp một nhà
Con lợn lại béo, cau già lại ngon

36.
Hôm qua tát nước đầu đình
Bỏ quên cái áo trên cành hoa xoan
Em được thì cho anh xin
Hay là em để làm tin trong nhà
Áo anh sứt chỉ đường tà
Vợ anh chưa có, mẹ già chưa khâu
Áo anh sứt chỉ đã lâu
Mai mượn cô ấy về khâu cho cùng
Khâu rồi anh sẽ trả công
Đến lúc lấy chồng anh lại giúp cho
Giúp cho một thúng xôi vò
Một con lợn béo, một vò rượu tăm
Giúp cho đôi chiếu em nằm
Đôi chăn em đắp, đôi chằm em đeo
Giúp cho quan tám tiền cheo
Quan năm tiền cưới lại đèo buồng cau

37.
Chiều chiều ra đứng lầu tây
Lầu tây, thấy cô tang tình gánh nước
Tưới cây, tưới cây ngô đồng
Xui ai, xui trong lòng, trong lòng tôi thương

38.
Chiều chiều ra đứng ngõ sau
Trông về quê mẹ ruột đau chín chiều
Chiều chiều lại nhớ chiều chiều
Nhớ người quân tử khăn điều vắt vai

Hát ru xong, đặt con nằm đâu cho an toàn?

Nhiều nhà vẫn quen vừa ru vừa đưa võng. Hát ru thì cứ hát, nhưng khi con đã ngủ, Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) khuyên đặt con nằm ngửa trên mặt phẳng chắc, không lún, không nghiêng. Bé ngủ quên trên xích đu, xe đẩy hay trong địu thì chuyển bé ra chỗ ngủ như vậy càng sớm càng tốt.

Mình có viết kỹ hơn chuyện này trong bài máy đưa võng tự động và bài ghế rung cho bé, mẹ nào nhà đang dùng võng hay ghế rung thì đọc thêm nha.

Câu hỏi mẹ hay hỏi

Không thuộc lời thì hát ru con thế nào?

Mẹ cứ chọn một bài ngắn 4 câu, như bài thằng Bờm hay con kiến leo cành đa, hát đi hát lại. Quên lời thì “à ơi” cho qua rồi hát tiếp, con không chấm điểm mẹ đâu ^^

Lời ru có câu buồn, câu tình duyên, có nên hát cho con?

Lời ru dân gian vốn nhiều câu như vậy, ông bà mình hát bao đời. Mình chỉ bỏ những câu không hợp để hát cho con, ví dụ chuyện chồng bỏ con, chuyện đánh vợ. Còn lại mẹ thích câu nào thì hát câu đó.

Sao bài này ít hơn 60 bài như trước?

Bài cũ có vài bài bị lặp lại, và có vài bài mình nghi là lời của tác giả khác chứ không phải ca dao, dân ca khuyết danh. Để tôn trọng người viết, mình bỏ những bài đó, chỉ giữ lời ru dân gian.

Hát ru tới mấy tuổi thì thôi?

Mình nghĩ không có mốc nào cả. Con còn thích nghe, mẹ còn muốn hát thì cứ hát nha.

Mình tham khảo từ đâu

• Lời ru trong bài là ca dao, hát ru dân gian Việt Nam khuyết danh, mình gom lại và soát chính tả.
• AAP (HealthyChildren.org): A Parent’s Guide to Safe Sleep

Bài mình gom khá dài, các mẹ chọn ra vài bài tâm đắc để học thuộc và hát cho con nhé. Nhà mẹ hay ru con bằng bài nào, bà ngoại bà nội hay hát câu gì? Kể mình nghe với, mình muốn gom thêm những câu ru của các vùng quê nữa.