Cách thay tã cho trẻ sơ sinh, kể cả khi bé chưa rụng rốn

Mình vẫn nhớ những lần đầu thay tã cho con, cực khổ làm sao. Cứ loay hoay hoài, không biết bế con kiểu gì, cầm chân con ra sao cho đúng. Mẹ nào lần đầu làm mẹ chắc cũng từng lúng túng như mình.

Các bố cũng nên đọc cùng nha, sẽ có lúc phải xắn tay áo vào giúp vợ đó. Bài này gom lại cách thay tã cho trẻ sơ sinh từng bước, cách làm khi con chưa rụng rốn, và chuyện phòng hăm sao cho đúng.

Bài này mình viết từ năm 2018, tháng 10/2026 mình sửa lại theo hướng dẫn mới: bỏ bước xoa phấn chống hăm, thêm phần chăm rốn và dấu hiệu cần đi khám.

Chuẩn bị gì trước khi thay tã cho bé?

Bước này nghe thì thừa, nhưng chuẩn bị không đủ là lúc mẹ phải bỏ con đó đi lấy đồ, mà đó lại là lúc nguy hiểm nhất. Mẹ để sẵn trong tầm tay mình (nhưng ngoài tầm với của con):

• Một miếng tã sạch đúng size. Chọn tã thì mình có bài riêng về cách chọn bỉm cho bé theo cân nặng.
• Khăn ướt không mùi, hoặc khăn sữa với một chậu nước ấm.
• Thêm một chiếc khăn sạch để lau khô.
• Kem chống hăm không mùi, loại có kẽm oxit.
• Tấm lót thay tã, hoặc trải một chiếc khăn lên sàn hay lên thảm xốp cho bé.

NHS (Hệ thống y tế quốc gia Anh) gợi ý thay tã trên tấm lót hoặc khăn trải dưới sàn. Mình thấy cách này nhẹ đầu nhất cho mẹ mới, vì con có quẫy mạnh cũng không có chỗ nào để rơi.

Cách thay tã cho trẻ sơ sinh từng bước

1. Rửa tay sạch rồi đặt con nằm ngửa trên tấm lót.
2. Mở tã bẩn nhưng chưa rút ra. Dùng mặt trước của tã cũ lau bớt phần bẩn xuống dưới. AAP (Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ) gợi ý mẹo này vì nó đỡ được khá nhiều.
3. Nhẹ nhàng nắm hai cổ chân con, nhấc mông lên, gấp tã bẩn lại rồi trượt tã sạch xuống dưới. AAP khuyên đặt tã sạch vào trước rồi mới rút tã bẩn ra, để con có tè bất chợt thì đã có tã mới đỡ.
4. Lau sạch cho con. Bé gái lau từ trước ra sau để vi khuẩn không đi ngược vào trong (NHS). Bé trai lau quanh tinh hoàn và dương vật, không cần kéo bao quy đầu ra (NHS). Lau kỹ các nếp kẽ.
5. Lau khô bằng khăn sạch, chờ da khô hẳn rồi mới đóng tã.
6. Bôi một lớp kem chống hăm nếu da con hơi đỏ hoặc mẹ muốn phòng hăm.
7. Dán tã. Kéo mặt trước tã lên giữa hai chân, căn cho ngang với mặt sau rồi dán hai bên. Với bé trai, mẹ hướng “cậu nhỏ” xuống dưới trước khi đóng tã cho đỡ bị tè tràn ra ngoài (AAP).
8. Kiểm tra lại. Lộn hết diềm thun ở chân ra ngoài để tã không bị tràn. Mẹo cũ của mình: luồn hai ngón tay vào giữa bụng con và mép tã, vừa lọt là được, không chật quá.

Lúc thay, mẹ cứ vui đùa, trò chuyện với con. Đó cũng là khoảng thời gian con được mẹ nhìn, mẹ nói chuyện cho riêng mình, nhiều bé rất thích.

Thay tã ở đâu cho an toàn?

Nếu nhà mẹ dùng bàn thay tã hay thay trên giường cao, có ba điều AAP và NHS dặn rất kỹ:

• Không bao giờ để con một mình trên bàn thay tã, dù chỉ một giây, dù đã cài dây đai.
• Luôn giữ một tay trên người con. Không quay lưng, không bỏ đi lấy đồ.
• Đừng tin hết vào dây đai. Té từ chỗ cao xuống có thể rất nguy hiểm.

Quên đồ thì mẹ bế con theo, hoặc đặt con xuống sàn rồi mới đi lấy.

Bé chưa rụng rốn thì thay tã thế nào?

Đây là chỗ mẹ mới hay sợ nhất. Theo AAP, mẹ chỉ cần gấp mép trước của tã xuống dưới cuống rốn để nước tiểu không thấm vào, và giữ cuống rốn sạch, khô. Không cần bôi cồn.

AAP cho biết cuống rốn thường khô và rụng trước khi bé được 3 tuần tuổi. Lúc rụng có thể rỉ vài giọt máu, chuyện này bình thường.

Bao lâu thì thay tã cho bé một lần?

Theo NHS, em bé nhỏ có thể cần thay tã tới 10–12 lần một ngày, bé lớn hơn khoảng 6–8 lần. AAP cũng nói bố mẹ có thể thay 8–12 cái tã mỗi ngày. Nói cách khác: không có giờ cố định, con tè, con ị là thay, vì để da tiếp xúc lâu với nước tiểu và phân chính là nguyên nhân hay gặp nhất của hăm tã.

Phòng hăm tã: dùng kem gì, có nên dùng phấn rôm?

Bài cũ của mình có bước “xoa phấn chống hăm, thoa nhiều ở phần kẽ”. Mình bỏ bước này rồi.

Thay vào đó, AAP gợi ý:

• Thay tã thường xuyên, lau rửa nhẹ nhàng bằng khăn không mùi hoặc nước.
• Bôi kem chống hăm không mùi, loại có kẽm oxit, hoặc sáp dầu (petrolatum) như vaseline, thành một lớp dày khi da đang đỏ.
• Chọn tã thấm tốt, không dán quá chật.

NHS gợi ý thêm: lúc trời ấm, mẹ cho con nằm không tã một lúc trên tấm lót cho da thoáng. Ở Sài Gòn thì gần như ngày nào cũng làm được.

Khi nào cần đưa bé đi khám ngay

Mình tổng hợp từ AAP và NHS. Mẹ đưa con đi khám khi:

• Hăm không đỡ sau 2–3 ngày chăm đúng cách.
• Vùng hăm nổi mụn nước, có mủ, đóng vảy, hoặc con đau nhiều.
• Hăm kèm sốt. Bé dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C trở lên thì cần được khám ngay (NHS).
• Chân rốn đỏ, có dịch vàng mùi hôi, con khóc khi chạm vào rốn, hoặc rốn chảy máu không cầm (AAP).
• Phân thay đổi rõ: rất hôi, rất lỏng, rất cứng, nhất là khi có máu (NHS).

Câu hỏi mẹ hay hỏi

Thay tã cho bé bằng khăn ướt hay nước ấm?

Cách nào cũng được, miễn nhẹ tay. AAP gợi ý dùng khăn ướt không mùi hoặc nước. Da con đang hăm đỏ thì mình nghiêng về nước ấm với khăn mềm.

Bé chưa rụng rốn có cần bôi cồn khi thay tã không?

Không cần. AAP nói cồn là không cần thiết, chỉ cần giữ cuống rốn sạch, khô và gấp mép tã xuống dưới rốn.

Có nên dùng phấn rôm cho bé sau khi thay tã?

Không nên. AAP khuyên không dùng sản phẩm chứa talc cho trẻ. Mẹ dùng kem chống hăm không mùi thay cho phấn.

Bé trai hay tè lúc đang thay tã, làm sao?

Mẹ trượt tã sạch xuống dưới mông trước rồi mới rút tã bẩn, và hướng “cậu nhỏ” xuống dưới trước khi đóng tã. Hai mẹo này đỡ được kha khá cảnh tè tung tóe ^^

Mình tham khảo từ đâu

• Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố, Cảnh giác bệnh tay chân miệng ở trẻ
• AAP (HealthyChildren.org), Changing Diapers
• AAP (HealthyChildren.org), Common Diaper Rashes & Treatments
• AAP (HealthyChildren.org), Umbilical Cord Care in Newborns
• AAP (HealthyChildren.org), How to Choose Safer Personal Care Products
• AAP (HealthyChildren.org), Make Baby’s Room Safe
• NHS, How to change your baby’s nappy
• NHS, High temperature (fever) in children

Thay tã xong nhớ rửa tay lại thật sạch nha. Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố nhắc rửa tay sau khi thay tã là một cách phòng bệnh tay chân miệng ở trẻ. Còn mẹ nào có mẹo thay tã nhanh mà con không quẫy thì chia sẻ với mình và các mẹ mới với nha.